doorboeren

landschapsontwikkelingsplan voor het Zeeuwse cultuurlandschap

Met een prijsvraag wenste stichting 'Het Zeeuwse Gezicht' de aandacht te vestigen op de veranderingen op het Zeeuwse platteland. De agrarische sector krimpt en jongeren vertrekken door gebrek aan werk en woonruimte. Ontwerpers werden uitgedaagd een visie te ontwikkelen voor nieuw of vernieuwend wonen in de Zeeuwse polder. De inzending van LAND is een manifest om sleutelrol van de Zeeuwse boer scherp te stellen en de landbouw in synergie te brengen met waterbeheer, recreatie, natuur, energiewinning en het rijke Zeeuwse cultuurlandschap. De inzending van LAND definieert dus nieuwe kansen voor de landbouw(er). De vraag naar wonen -zoals gesteld in de prijsvraag- is slechts één van de kansen.

De inzending beschrijft een scenario waar waterbeheersing in Zeeland zich niet langer richt op het afvoeren van water, maar op het ruimte geven aan water en het toepassen van water in de teelten. Door slim gebruik te maken van waterstromingen, waterpeilen, waterkwaliteiten en (zout)gradiënten kan de boer overschakelen naar gebiedseigen teelten zoals mossels, oesters, zeekraal en lamsoor. Water en land zijn zo de dragers voor Zeeuwse productie en recreatie. De productie-economie ontwikkelt zich in streekspecialiteiten, de recreatie-economie in cultuur en strand. Het cultuurlandschap krijgt faam zoals wijngaarden en rijstvelden. Het boerenerf wordt beschouwd als drager van het landschap, de boer als maker.

De boer kiest voor schaalvergroting, recreatief medegebruik of ontwikkelt het erf tot landelijk woonerf. Afhankelijk van de ambitie van de boer, de geografische ligging of eigenwijze kwaliteiten van het erf ontwikkelt zich voor ieder erf een unieke kans. De inzending formuleert twee belangrijke opgaven voor Zeeland: het verhaal van Zeeland dat gaat over meesterschap van waterbeheer doorontwikkelen en de ontwikkelingskansen voor boeren in kaart brengen.

Scenario voor een cultuurlandschap

Er is een tendens. Na jaren van gebiedsvreemde teelten zoals aardappels, uien, bieten en tarwe, schakelt de boer terug naar gebiedseigen teelten zoals mossels, oesters, zeekraal en lamsoor. Onderzoek verbetert en verbreedt deze gebiedseigen waterteelten. Waterbeheersing neemt een vorm aan die zich niet langer richt op het afvoeren van water maar op het ruimte geven aan water, kennis hebben van de waterstromingen, waterpeilen, waterkwaliteiten en (zout)gradiënten. Deze kennis, dit meesterschap gaat zich toespitsen op gebiedsspecifieke teelten, en stelt ons in staat met het water samen te leven en onze cultuur specifiek te maken. Het verhaal van land en water en de rol van de Zeeuwse cultuur daarin is de drager van de Zeeuwse productie- en recreatie-economie. De productie-economie ontwikkelt zich in specialiteiten, de recreatie-economie in cultuur en strand. Het cultuurlandschap krijgt een faam zoals die van wijngaarden en rijstvelden. De centrale ligging in het stedelijk gebied versterkt deze unieke positie.

Erven

De ontwikkeling van het cultuurlandschap is een rol van de boeren. De boer is de motor van dit landschap. Investeren in de ontwikkeling van de waterculturen en visserij is een primaire opgave. Ruimte geven aan de boeren is de andere opgave. In cultuur houden van landbouwgronden en financiële ruimte geven door de boer ontwikkelingskansen te bieden horen daarbij.

Landelijk woonerf

Een landelijk woonerf geeft een traditionele boerderij een nieuwe bestemming als plek voor een kleine woongemeenschap. Het erf wordt openbaar gebied. De boer ontwikkelt het zelf of verkoopt het aan een coöperatie van particulieren, die het cultuurhistorisch erfgoed nieuw leven inblazen. Deze woonvorm versterkt de dorpsranden en bevordert de sociale samenhang. Herverkaveling van de bijbehorende landbouwgronden biedt tegelijk kansen om ruimte te maken voor waterberging en de verdere ontwikkeling van productie-erven.

Productie-erf

Een productie-erf biedt landbouwbedrijven de ruimte om te groeien en hun concurrentiepositie te versterken. Schaalvergroting maakt de verdere ontwikkeling van de landbouw mogelijk, terwijl ruimte voor aquacultuur nieuwe perspectieven opent voor gebiedseigen waterteelten. De ontwikkeling van deze erven gaat samen met ruimte voor water. Zo krijgt de Zeeuwse productie-economie de kans zich verder te ontwikkelen vanuit de eigenheid van het landschap.

Agrotoeristisch erf

Een agrotoeristisch erf combineert een traditionele boerderij met toerisme en eventueel wonen. De landbouw en andere grondgebonden activiteiten vormen zowel een bron van inkomsten als de aantrekkingskracht voor bezoekers en bewoners. Streekproducten en cultuurhistorisch erfgoed krijgen hier een nieuwe betekenis en versterken de band tussen productie, landschap en beleving. Door het landschap toegankelijker te maken, ontstaat bovendien ruimte voor ontspanning en recreatie voor de stedeling. Zo verbreedt het agrotoeristische erf het toeristische aanbod en versterkt het het imago van Zeeland.

locatie

Zeeland

opdrachtgever

Stichting Zeeuws Gezicht

team

LAND landschapsarchitecten, Jos Willemsen (JWLP)

periode

2006 - 2007

status

studie afgerond

werkveld: masterplan